THA THỨ CHO CHÍNH MÌNH
Trong cuộc sống, nếu có ai đó làm tổn thương bạn, điều đầu tiên bạn thường mong chờ là một lời xin lỗi. Sau đó, bạn sẽ cân nhắc xem mình có thể tha thứ cho họ hay không. Nhưng nếu người gây ra lỗi lầm lại là chính là bạn thì sao? Phải làm gì khi chính bạn đã tạo nên những vết thương lòng nơi người khác? Phải làm sao khi giữa cơn nóng giận, bạn đã buông ra những lời nói khiến người mình thương đau đớn? Có những sai lầm tưởng chừng chỉ diễn ra trong vài phút, nhưng hậu quả lại kéo dài nhiều năm. Và điều khó khăn nhất không phải là bị người khác trách móc, mà là chính mình không thể tha thứ cho mình. Bởi nếu phạm lỗi với người khác và ngay lúc đó ta xin lỗi và nài nỉ họ phải tha thứ cho mình, thì thật khó khăn đối với họ. Khi người kia vừa bị ta xúc phạm, bị tổn thương và vừa phải chấp nhận bao dung, tha thứ cho ta, điều đó thật là thiệt thòi cho họ, bởi họ chịu nhiều cảm xúc tiêu cực và nặng nề.
Trong một báo cáo được công bố vào năm 2012 cho thấy có khoảng 22% trong số các cựu chiến binh Mỹ đã từng tham gia chiến tranh Việt Nam bị chịu ảnh hưởng trực tiếp với sang chấn tâm lý sau chiến tranh và có 15,7% các trường hợp bị gián tiếp ở cấp độ nhẹ. Theo đó, một số bài báo cáo từ quốc hội Mỹ cho biết, hệ quả đến từ sang chấn tâm lý sau chiến tranh Việt Nam hiện vẫn còn đang tác động rất nhiều đến xã hội Mỹ.
Ta không biết điều gì đã xảy ra với các cựu chiến binh Mỹ trong chiến tranh Việ Nam năm xưa, nhưng ta biết chắc một điều là tâm hồn của họ ít nhiều cũng chịu những thương tổn tâm lý. Thế nên, nhiều người sống trong cảm giác dằn vặt vì những điều đã qua. Họ tự trách bản thân, tự kết án chính mình và mãi mắc kẹt trong quá khứ.
Có những tù nhân sau nhiều năm trong trại giam vẫn bị ám ảnh bởi lỗi lầm mình gây ra. Điều họ khao khát không chỉ là tự do, mà còn là cơ hội sửa sai và được làm lại cuộc đời. Có người từng gây tổn thương cho cha mẹ, đánh mất tình bạn, làm tan vỡ một cuộc hôn nhân hay vô tình hủy hoại niềm tin của ai đó. Những điều ấy không dễ xóa nhòa. Nhưng nếu con người mãi sống trong mặc cảm và tuyệt vọng, họ sẽ chẳng còn sức để thay đổi, bởi lẽ nếu chỉ bận tâm đến những gì mình thất bại, lỗi lầm, thì chẳng khác gì đổ tro tàn trên đống than nguội.
Tha thứ cho chính mình không phải là bao biện cho lỗi lầm. Đó là quá trình dũng cảm đối diện với sai lầm, chấp nhận bản thân và buông bỏ sự dằn vặt để chữa lành. Một người biết tự tha thứ không phải là người vô trách nhiệm, nhưng là người đủ trưởng thành để nhìn thẳng vào bóng tối của mình và nói: “Tôi đã sai, tôi chịu trách nhiệm.” Thật ra, điều đầu tiên cần làm là hãy đánh giá cao cảm giác day dứt của mình lúc này. Không phải ai cũng đủ khả năng tự nhận thức để nhận ra mình đã sai. Có những người làm tổn thương người khác nhưng vẫn nghĩ mình đúng. Vì thế, khi ta còn biết đau lòng vì lỗi lầm, điều đó cho thấy nơi sâu thẳm, ta vẫn là một người có lương tri và thiện tâm.
Nhân vô thập toàn, con người vốn không hoàn hảo. Không ai sống mà chưa từng phạm sai lầm. Đã là sai lầm thì sẽ có sai lầm nhỏ và sai lầm lớn, nhưng tất cả đều xuất phát từ cùng một sự thật: chúng ta là những con người giới hạn. Vì vô minh, nóng giận, ích kỷ, thù hận hay thiếu sự khéo léo, ta đã gây khổ đau cho chính mình và cho những người mình yêu thương. Nếu nhìn kỹ lại, nhiều khi người làm mình khổ nhiều nhất lại chính là mình chứ không phải ai khác. Ta cứ ôm lấy lỗi lầm, tự trách móc, tự hành hạ bản thân và đánh mất sự bình an hiện tại.
Bởi vậy, bước đầu tiên của sự tự tha thứ là chấp nhận và chịu trách nhiệm, đừng trốn tránh hay phủ nhận lỗi lầm. Một vết thương muốn chữa lành thì trước hết phải được nhìn nhận. Sau đó, hãy tự hỏi: “Điều này có ý nghĩa gì cho cuộc đời tôi? Tôi đã học được gì từ biến cố ấy?” Nếu cứ mãi trách móc bản thân, điều gì sẽ xảy ra? Có lẽ ta sẽ tiếp tục chìm trong bất mãn, mất niềm tin vào chính mình và không còn khả năng yêu thương ai khác.
Tha thứ cho bản thân còn là học cách thấu hiểu chính mình. Nếu người mắc lỗi là một người bạn thân, liệu ta có tha thứ cho họ không? Rất nhiều lần ta sẵn sàng bao dung cho người khác nhưng lại vô cùng khắc nghiệt với chính mình. Ta quên rằng bản thân cũng cần được cảm thông. Điều đó không có nghĩa là phủ nhận hậu quả của lỗi lầm, nhưng là học cách đứng dậy sau vấp ngã.
Dĩ nhiên, mọi lỗi lầm đều để lại hậu quả. Tha thứ cho bản thân không có nghĩa là xóa bỏ trách nhiệm. Có những điều phải được sửa chữa bằng hành động cụ thể. Nếu đã làm tổn thương ai, hãy chân thành xin lỗi. Nếu đã gây thiệt hại, hãy cố gắng bù đắp trong khả năng có thể. Đó cũng là một cách “đền tội” để lập lại sự công bằng. Trong ngôn ngữ nhà Phật, Nhân – Duyên – Quả luôn đi liền với nhau, bởi mỗi hành động đều tạo nên kết quả tương ứng. Nhưng điều quan trọng là từ nhân xấu hôm qua, ta vẫn có thể gieo những hạt giống tốt cho hôm nay và ngày mai.
Một trong những cách giúp con người chữa lành quá khứ là giúp đỡ người khác. Khi trao đi sự tử tế, ta cảm nhận rằng mình vẫn có giá trị, vẫn có thể mang lại điều tốt đẹp cho cuộc đời. Nhiều người từng phạm sai lầm lớn sau này lại trở thành người sống rất nhân hậu, bởi họ hiểu nỗi đau của con người sâu sắc hơn ai hết. Ngạn ngữ Tây Phương có câu: “Every saint has a past, every sinner has a future”, nghĩa là “Vị thánh nào cũng có một quá khứ, và tội nhân nào cũng có một tương lai”.
Tại một vùng nông thôn nước Mỹ, có hai anh em nhà kia vì quá đói kém, bần cùng đã rủ nhau đi ăn cắp cừu của nông dân trong vùng. Không may hai anh em bị bắt. Dân trong làng đưa ra một hình phạt là khắc lên trán tội nhân hai mẫu tự “ST”, có nghĩa là quân trộm cắp (viết tắt từ chữ stealer, hay Sheep Thief -tên trộm cừu).
Không chịu nổi sự nhục nhã này, người anh đã trốn sang một vùng khác sinh sống hòng chôn chặt dĩ vãng. Thế nhưng anh chẳng bao giờ quên được nỗi nhục nhã mỗi khi ai đó hỏi anh về ý nghĩa hai chữ “ST” đáng nguyền rủa này.
Còn người em tự nói với bản thân mình: “Tôi không thể từ bỏ sự tin tưởng của những người xung quanh và của chính tôi”. Thế là anh tiếp tục ở lại xứ sở của mình. Chẳng mấy chốc anh đã xây dựng cho mình một sự nghiệp cũng như tiếng thơm là một người nhân hậu. Anh sẵn sàng giúp đỡ người khác với tất cả những gì mình có thể. Hễ trong làng có ai đau yếu anh đều tìm đến ân cần chăm sóc và lo lắng. Bất cứ ai có việc gì nặng nhọc, anh đều tới giúp đỡ hết mình, chẳng cần biết đó là ai, giàu hay nghèo. Cứ như thế, anh luôn sống vì người khác mà chẳng hề đòi ban thưởng hay trả công.
Chẳng mấy chốc anh đã xây dựng cho mình một sự nghiệp cũng như tiếng thơm là một người nhân hậu. Tuy nhiên, cho dẫu thời gian có qua đi, hai mẫu tự “ST” vẫn còn in dấu trên vầng trán anh. Ngày kia, có một người lạ mặt hỏi một cụ già trong làng về ý nghĩa hai mẫu tự này. Cụ già suy nghĩ một hồi rồi trả lời: “Tôi không biết rõ lai lịch của hai chữ viết tắt ấy, nhưng cứ nhìn vào cuộc sống của anh ta, tôi đoán hai chữ đó có nghĩa là thánh nhân (saint)”.
Thực tế, lỗi lầm cũng vô thường, không có nỗi đau nào tồn tại mãi mãi. Thời gian có thể không xóa hết ký ức, nhưng sẽ làm dịu đi những vết thương nếu ta biết mở lòng chữa lành. Điều quan trọng là đừng để một sai lầm trở thành bản án cho cả cuộc đời mình. Có thể ta đã đọc nhiều bài viết về việc tha thứ cho người khác. Thật ra, tha thứ cho chính mình cũng bắt đầu từ nguyên tắc ấy: bỏ đi lối tư duy phán xét và trách cứ để học cách yêu thương. Ai cũng có quyền được làm lại cuộc đời, kể cả chính ta.
Ngay cả Chúa Giêsu cũng không kết án người phụ nữ phạm tội ngoại tình. Trong khi mọi người nhất tề định ném đá người phụ nữ phạm tội ngoại tình, thì Chúa Giêsu vẫn cúi đầu lặng thinh. Sự lặng thinh của Chúa không phải là đồng lõa trước sự dữ, sự ác độc, bất công… nhưng sự lặng thinh để giúp mọi người có khoảng lặng để phản tỉnh nhìn thẳng vào chính tâm hồn mình. Chúa nói: “Ai trong các người sạch tội thì ném đá người phụ nữ này trước đi” (Ga 8,8). Sau khi mọi người bỏ đi và chỉ còn một mình người phụ nữ, Chúa Giêsu liền nói: "Này chị, những người cáo chị đi đâu cả rồi? Không ai kết án chị ư?" Người phụ nữ đáp: "Thưa Thầy, không có ai". Chúa Giêsu bảo: "Ta cũng thế, Ta không kết tội chị. Vậy chị hãy đi, và từ nay đừng phạm tội nữa" (Ga 8,1-11). Chúa luôn tha thứ cho ta và cũng mời gọi ta tha thứ cho chính mình, nhất là cố gắng đừng phạm lại tội cũ của mình.
Tóm lại, tha thứ cho bản thân không phải là quên đi lỗi lầm, mà là học hỏi từ nó để trưởng thành hơn. Khi dám đối diện với quá khứ, dám sửa chữa và tiếp tục sống tốt hơn mỗi ngày, đó chính là lúc con người thật sự bước ra khỏi bóng tối. Và biết đâu, chính những vết thương từng làm ta đau đớn nhất lại trở thành nơi khởi đầu của sự trưởng thành, bình an và hạnh phúc sâu sắc trong tâm hồn.
“Tha thứ là điều khó khăn nhất, nhưng cũng là sự cao quý nhất. Chúa Giêsu đã sống và dạy ta hãy tha thứ, vậy ta hãy xin ơn Chúa để tập sống tha thứ mỗi ngày”.
M. Đức
(Kỷ niệm ngày khấn của quý sr: 30/5/2026)
